تأکید بر توسعه سرمایهگذاری در پساب و مدیریت منابع آب برای تأمین نیاز صنایع و معادن خراسان جنوبی

در نشست کمیسیون کشاورزی، صنایع غذایی و آب اتاق بازرگانی بیرجند بررسی شد؛
در نشست کمیسیون کشاورزی، صنایع غذایی و آب اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی بیرجند، با موضوع بررسی موانع و چالشهای فعالان اقتصادی در حوزه آب، بر ضرورت مدیریت برداشت از منابع آب زیرزمینی، تسهیل انتقال سهم آب کشاورزی به صنعت، توسعه سرمایهگذاری در استفاده از پساب تصفیهشده و بهرهگیری از ظرفیت روانآبهای مرزی برای تأمین پایدار آب بخشهای مختلف اقتصادی استان تأکید شد.
به گزارش روابط عمومی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی بیرجند، نشست کمیسیون کشاورزی، صنایع غذایی و آب این اتاق با موضوع «بررسی موانع و چالشهای پیش روی فعالان اقتصادی در حوزه آب در بخشهای مختلف مصرف شامل شرب، معدن، صنعت و کشاورزی» برگزار شد و طی آن، نمایندگان دستگاههای اجرایی به تشریح چالشهای تأمین آب، ضوابط قانونی انتقال سهم آب کشاورزی، ظرفیتهای استفاده از پساب و راهکارهای مدیریت منابع آبی استان پرداختند.
در این نشست، سید سعید پورجعفر، معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای خراسان جنوبی، علی هاشمآبادی، معاون بهرهبرداری شرکت آب و فاضلاب خراسان جنوبی و حمید باقرپور، معاون فنی ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان جنوبی، دیدگاهها و پیشنهادهای خود را درباره مدیریت منابع آب و رفع موانع تأمین آب بخشهای مختلف اقتصادی مطرح کردند.
ضرورت مدیریت برداشت از منابع آب زیرزمینی
سید سعید پورجعفر، معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای خراسان جنوبی، در این نشست با تشریح ضوابط قانونی انتقال سهم آب کشاورزی به بخش صنعت، به وضعیت منابع آب زیرزمینی استان، افت سطح آبخوانها، نحوه تعدیل پروانههای بهرهبرداری چاهها و شرایط انتقال سهم آب اشاره کرد.
وی با بیان اینکه مدیریت برداشت از منابع آب زیرزمینی از ضرورتهای اساسی استان است، اظهار کرد: در موضوع انتقال سهم آب از بخش کشاورزی به صنعت، باید ضوابط قانونی مربوط به تخصیص آب و شرایط پروانههای بهرهبرداری مورد توجه قرار گیرد. در چارچوب قوانین و مقررات مرتبط با برنامههای توسعه، سازوکارهایی برای انتقال سهم آب کشاورزی به بخش صنعت در قالب مواد ۲۷ و ۲۸ قانون توزیع عادلانه آب پیشبینی شده است.
پورجعفر با اشاره به افت سطح آب زیرزمینی در دشتهای مختلف استان افزود: میزان افت آبخوانها در مناطق مختلف یکسان نیست و برخی دشتها شرایط بحرانیتری دارند؛ ازاینرو، برای کنترل برداشت و کمک به بازگشت تعادل به منابع زیرزمینی، ضریب تعدیل پروانههای بهرهبرداری در نظر گرفته شده است.
وی ادامه داد: تعدیل پروانهها با هدف سازگار کردن میزان برداشت با شرایط منابع آب زیرزمینی انجام میشود و میزان آن با توجه به وضعیت دشتها و ضوابط تعیینشده متفاوت است. همچنین اجرای این فرآیند بهصورت تدریجی مورد توجه قرار گرفته تا بهرهبرداران فرصت تطبیق با شرایط جدید را داشته باشند.
ضوابط تعدیل پروانههای بهرهبرداری چاههای کشاورزی
معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای خراسان جنوبی با تشریح نحوه تعدیل پروانههای بهرهبرداری چاههای کشاورزی بیان کرد: در سازوکارهای مربوط به انتقال سهم آب، بخشی از میزان آب قابل انتقال با هدف کمک به حفظ منابع آب زیرزمینی کسر میشود. در برخی فرآیندهای انتقال نیز به ضریب تعدیل ۲۵ درصدی اشاره شده است که اجرای آن به وضعیت پروانه و مقررات مربوط بستگی دارد.
وی افزود: شرایط پروانههایی که پیشتر تعدیل شدهاند، با پروانههایی که هنوز تعدیل کامل درباره آنها انجام نشده است، تفاوت دارد. در صورت تعدیل کامل پروانه، سهم آب قابل انتقال بر اساس میزان تأییدشده تعیین میشود؛ اما در مورد پروانههای تعدیلنشده، احتمال اعمال محدودیتها و تعدیلات پیشبینیشده وجود دارد.
پورجعفر با اشاره به تفاوت روند اجرای تعدیل در استانهای مختلف تصریح کرد: در برخی استانها، از جمله یزد و اصفهان، فرآیند تعدیل پروانهها بهصورت کامل انجام شده، اما در برخی مناطق دیگر این فرآیند همچنان بهصورت مرحلهای دنبال میشود.
وی همچنین به تأثیر محدودیتهای مرتبط با مصرف برق چاههای کشاورزی اشاره کرد و گفت: تغییر میزان برداشت و اصلاح پروانهها میتواند بر مصرف برق چاهها نیز تأثیر بگذارد؛ بنابراین، هماهنگی میان دستگاههای مسئول و رعایت ضوابط بهرهبرداری برای جلوگیری از بروز مشکلات برای کشاورزان ضروری است.
انتقال سهم آب کشاورزی به صنعت؛ تابع ضوابط فنی و قانونی
معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای خراسان جنوبی در ادامه با تأکید بر اینکه انتقال سهم آب کشاورزی به صنعت تابع ضوابط مشخصی است، اظهار کرد: نمیتوان بدون در نظر گرفتن شرایط فنی، جغرافیایی و کیفی آب، هر سهم آبی را از نقطهای به نقطه دیگر منتقل کرد.
وی افزود: امکان انتقال آب از محدودهای با کیفیت متفاوت به محدوده دیگر باید با توجه به شرایط فنی و مقررات مربوط بررسی شود و اختلاف کیفیت آب مبدأ و مقصد نیز از موضوعات مهم این فرآیند است.
پورجعفر با اشاره به تفاوت انتقال آب در داخل یک دشت و انتقال آن بین دشتها گفت: در مواردی که انتقال آب از یک دشت به دشت دیگر انجام میشود، انتقال باید از طریق خطوط لوله و با رعایت ضوابط مربوط صورت گیرد. در انتقالهای داخل محدوده یک دشت نیز شرایط و مقررات مربوط باید بررسی شود.
وی با اشاره به تجربه تأمین آب موردنیاز صنایع استان از طریق سازوکارهای قانونی انتقال سهم آب کشاورزی اظهار کرد: طی سه تا چهار سال گذشته، از طریق ظرفیتهای پیشبینیشده در ماده ۲۸ و فرآیندهای مربوط، بخشی از نیاز آبی صنایع استان تأمین شده است.
به گفته وی، در برخی موارد کشاورزان یا واحدهای صنعتی برای انتقال سهم آب اقدام کردهاند و در مواردی نیز سهم آب خریداری و پس از طی مراحل قانونی به متقاضیان واگذار شده است. با این حال، انتقال سهم آب مستلزم بررسی شرایط پروانه، طی مراحل اداری و قانونی و انجام اقدامات لازم برای انتقال و بهرهبرداری است.
پورجعفر تأکید کرد: انتقال سهم آب کشاورزی به صنعت میتواند به تأمین بخشی از نیاز واحدهای صنعتی کمک کند، اما به معنای رفع کامل مشکل کمبود آب نیست؛ چراکه کسری مخازن آب زیرزمینی در برخی مناطق قابل توجه است و حتی با اجرای برنامههای تعدیل نیز جبران کامل این کسری بهسادگی امکانپذیر نخواهد بود.
ضرورت رعایت الزامات تأمین آب صنایع آببر
وی در بخش دیگری از سخنان خود به الزامات تأمین آب صنایع آببر اشاره کرد و گفت: صنایع با مصرف بالای آب، از جمله واحدهایی که میزان مصرف آنها بیش از ۳۰۰ هزار مترمکعب است، باید الزامات قانونی مربوط به تأمین آب و ضوابط استقرار را رعایت کنند.
پورجعفر افزود: در این زمینه، استفاده از ظرفیتهای قانونی، توجه به محدودیت منابع آب در محل استقرار واحد صنعتی و بهرهگیری از منابع آب نامتعارف، پساب و آب دریا ضروری است.
وی با تأکید بر ضرورت مدیریت مصرف در همه بخشها خاطرنشان کرد: تأمین آب موردنیاز بخشهای شرب، معدن، صنعت و کشاورزی باید متناسب با وضعیت منابع آبی و ظرفیتهای موجود انجام شود و نمیتوان بدون توجه به شرایط آبخوانها، برداشت از منابع زیرزمینی را افزایش داد.
توسعه سرمایهگذاری در پساب برای تأمین پایدار آب صنعت و معدن
علی هاشمآبادی، معاون بهرهبرداری شرکت آب و فاضلاب خراسان جنوبی، نیز در این نشست با اشاره به محدودیت منابع آبی استان اظهار کرد: شرایط تأمین آب در بخشهای مختلف، بهویژه با توجه به توسعه شهرها، افزایش نیازهای جمعیتی و گسترش فعالیتهای اقتصادی، نیازمند برنامهریزی دقیق و استفاده از ظرفیتهای جایگزین منابع آب متعارف است.
وی با اشاره به مشکلات تأمین آب شهر بیرجند و توسعه شهری، از جمله اجرای طرح نهضت ملی مسکن، افزود: در نشستی که به درخواست فرماندار بیرجند برای بررسی وضعیت تأمین آب شهر برگزار شد، چالشهای موجود مورد بررسی قرار گرفت. محدودیت منابع آبی بهگونهای است که در برخی ساعات شبانهروز تأمین آب با دشواری مواجه میشود و این مسئله ضرورت مدیریت مصرف و برنامهریزی برای تأمین پایدار آب را دوچندان میکند.
ضرورت توجه به اولویتهای تأمین آب
هاشمآبادی با اشاره به محدودیتهای موجود در تأمین آب بخشهای مختلف گفت: در شرایطی که منابع آبی استان با محدودیت مواجه است، تأمین آب شرب باید در اولویت قرار گیرد و برای پاسخگویی به نیاز بخش صنعت، معدن و کشاورزی نیز باید از راهکارهای پایدار و متناسب با ظرفیت منابع استفاده شود.
وی با بیان اینکه بررسی نیازهای آبی بخشهای اقتصادی باید با توجه به میزان اشتغالزایی، ارزش افزوده و بهرهوری آب انجام شود، اظهار کرد: در بخش صنعت، لازم است آثار فعالیت واحدهای صنعتی و معدنی بر اشتغال و ارزش افزوده استان مورد توجه قرار گیرد. در بخش کشاورزی نیز حرکت به سمت کشاورزی صنعتی، اصلاح الگوی مصرف و افزایش بهرهوری آب میتواند به استفاده بهینه از منابع موجود کمک کند.
لزوم هماهنگی دستگاهها در صدور مجوزهای صنعتی
معاون بهرهبرداری شرکت آب و فاضلاب خراسان جنوبی با اشاره به مشکلات تأمین آب برخی واحدهای صنعتی و تولیدی افزود: در تعدادی از شهرکهای صنعتی و مناطق محل استقرار صنایع، واحدهایی برای تأمین آب موردنیاز خود با محدودیت مواجهاند. در برخی موارد، هنگام دریافت مجوز اعلام میشود که تأمین آب بر عهده متقاضی است، اما پس از صدور مجوز و آغاز فعالیت، درخواستهای متعددی برای تأمین آب مطرح میشود.
وی ادامه داد: گاهی مصوبات کارگروههای مختلف، از جمله کارگروه رفع موانع تولید، شرایطی ایجاد میکند که تأمین آب برخی واحدها با وجود محدودیت منابع، در دستور کار قرار گیرد. این وضعیت ضرورت هماهنگی بیشتر میان دستگاههای صادرکننده مجوز و مجموعههای مسئول تأمین آب را نشان میدهد تا پیش از صدور مجوز برای طرحهای جدید، وضعیت منابع موردنیاز و امکان تأمین پایدار آب بهطور دقیق بررسی شود.
پساب تصفیهشده؛ ظرفیت مغفولمانده در خراسان جنوبی
هاشمآبادی یکی از مهمترین ظرفیتهای استان برای کاهش فشار بر منابع آب متعارف را استفاده از پساب تصفیهشده عنوان کرد و گفت: در شهر بیرجند، پساب حاصل از تصفیه فاضلاب از سال ۱۴۰۱ با بهرهبرداری از سامانه جدید تصفیهخانه وارد چرخه تولید شده و این ظرفیت میتواند برای تأمین بخشی از نیازهای آبی بخشهای مختلف مورد استفاده قرار گیرد.
وی افزود: با وجود برخورداری استان از این ظرفیت، طی سالهای گذشته جذب سرمایهگذار و متقاضی برای استفاده از پساب با کندی همراه بوده است؛ در حالی که در برخی استانهای صنعتی کشور، برای دسترسی به پساب رقابت وجود دارد و صنایع برای تأمین نیازهای خود به استفاده از منابع جایگزین روی آوردهاند.
معاون بهرهبرداری شرکت آب و فاضلاب خراسان جنوبی با اشاره به ظرفیت استفاده از پساب در بخشهای صنعت، معدن، کشاورزی و فضای سبز شهری تصریح کرد: پساب تصفیهشده میتواند بهعنوان منبعی پایدار، بخشی از نیاز آبی فعالیتهای اقتصادی را تأمین کند و فشار بر منابع آب زیرزمینی را کاهش دهد. تحقق این هدف نیازمند رفع موانع اجرایی، تدوین سازوکارهای روشن و افزایش استقبال سرمایهگذاران است.
ضرورت رفع موانع استفاده از پساب در کشاورزی و فضای سبز
هاشمآبادی با اشاره به برخی ملاحظات موجود درباره استفاده از پساب در بخش کشاورزی و فضای سبز گفت: نگرانیهایی درباره مسئولیت بهرهبرداران، الزامات بهداشتی، کیفیت پساب و ضوابط نظارتی مطرح میشود که میتواند روند استفاده از این ظرفیت را طولانی کند.
وی با تأکید بر ضرورت رعایت کامل استانداردهای بهداشتی و زیستمحیطی افزود: استفاده از پساب باید بر اساس کیفیت آب تولیدی، نوع مصرف و ضوابط قانونی انجام شود؛ اما نباید تعدد ملاحظات و نبود هماهنگی میان دستگاهها مانع بهرهبرداری از ظرفیتی شود که میتواند در مدیریت کمآبی استان نقش مؤثری داشته باشد.
وی همچنین با اشاره به اهمیت حفظ و توسعه فضای سبز شهری اظهار کرد: استفاده اصولی از پساب تصفیهشده میتواند به حفظ فضای سبز و افزایش طراوت شهرها کمک کند. در این زمینه، لازم است دستگاههای مسئول با بررسیهای کارشناسی و تعیین ضوابط مشخص، زمینه استفاده ایمن و مؤثر از پساب را فراهم کنند.
معاون بهرهبرداری شرکت آب و فاضلاب خراسان جنوبی با اشاره به تجربه برخی کلانشهرها در استفاده از پساب برای تأمین نیازهای غیرشرب، بر ضرورت بهرهگیری از تجربههای موفق و متناسبسازی آنها با شرایط استان تأکید کرد.
لزوم تغییر نگاه به پساب بهعنوان منبعی پایدار
هاشمآبادی با بیان اینکه محدودیت منابع آب متعارف، اهمیت استفاده از منابع جایگزین را افزایش داده است، گفت: با توجه به افت منابع زیرزمینی و دشواری تأمین آب موردنیاز فعالیتهای اقتصادی، پساب میتواند به یکی از منابع قابل اتکا برای تأمین آب صنایع و معادن تبدیل شود.
وی افزود: چنانچه از امروز برای استفاده از پساب برنامهریزی نشود، در سالهای آینده و با افزایش محدودیت منابع، رقابت برای بهرهبرداری از این ظرفیت نیز بیشتر خواهد شد. بنابراین، لازم است سرمایهگذاری در این حوزه با نگاه بلندمدت دنبال شود و زیرساختهای موردنیاز برای انتقال و استفاده از پساب در شهرهای مختلف استان توسعه یابد.
هاشمآبادی از فعالان اقتصادی، تشکلهای بخش خصوصی و مجموعههای معدنی و صنعتی خواست در صورت بررسی طرحهای توسعهای خود، ظرفیت سرمایهگذاری در حوزه پساب را نیز مدنظر قرار دهند و از طریق معرفی سرمایهگذاران توانمند، زمینه اجرای پروژههای موردنیاز استان را فراهم کنند.
فرصتهای سرمایهگذاری در بیرجند، فردوس، نهبندان و طبس
وی با اشاره به ظرفیتهای سرمایهگذاری در شهرهای مختلف خراسان جنوبی اظهار کرد: برای استفاده از پساب در شهرهایی از جمله فردوس، نهبندان و طبس، مطالعات لازم انجام شده و برخی از این پروژهها از قابلیت اجرایی برخوردارند. این طرحها میتوانند زمینه تأمین بخشی از نیاز آبی صنایع و معادن را فراهم کنند و به کاهش وابستگی فعالیتهای اقتصادی به منابع آب متعارف کمک کنند.
هاشمآبادی با بیان اینکه اجرای این پروژهها به ورود سرمایهگذاران واقعی و علاقهمند به سرمایهگذاری بلندمدت نیاز دارد، افزود: تاکنون درخواستهایی برای استفاده از پساب مطرح شده، اما در بسیاری از موارد، سرمایهگذاری که با برنامه مشخص و آمادگی لازم برای اجرای پروژه وارد میدان شود، وجود نداشته است.
وی ادامه داد: فعالان اقتصادی و مجموعههای معدنی و صنعتی باید با توجه به نیاز آبی طرحهای خود، امکان سرمایهگذاری در پروژههای پساب را بررسی کنند. استفاده از این ظرفیت میتواند ضمن تأمین بخشی از نیازهای آبی، زمینه استمرار فعالیت واحدهای تولیدی و توسعه اقتصادی استان را فراهم آورد.
مذاکرات برای واگذاری پساب بیرجند به سرمایهگذاران معدنی
معاون بهرهبرداری شرکت آب و فاضلاب خراسان جنوبی با اشاره به آخرین وضعیت استفاده از پساب تصفیهخانه بیرجند گفت: در این شهر، مذاکراتی با مجموعهای از فعالان معدنی فعال در حوزه معادن مس و طلا انجام شده است. فرآیند مزایده فروش پساب نیز برگزار شده و مشارکتکنندگان برای استفاده از این ظرفیت اعلام آمادگی کردهاند.
وی افزود: با توجه به شرایط مشارکتکنندگان و ضرورت تجمیع ظرفیتهای آنها، مذاکرات برای تشکیل کنسرسیوم و نهاییسازی قرارداد در حال انجام است و پیشبینی میشود این فرآیند طی یک تا دو هفته آینده به نتیجه برسد.
هاشمآبادی با اشاره به نیاز این پروژه به سرمایهگذاری قابل توجه برای اجرای خط انتقال پساب اظهار کرد: برآورد اولیه سرمایهگذاری موردنیاز برای اجرای خط انتقال حدود ۱۰ همت عنوان شده است. سرمایهگذاران در حال مذاکره درباره تأمین منابع مالی و اجرای زیرساخت انتقال هستند و توافقات اولیه نیز در این زمینه مطرح شده است.
وی خاطرنشان کرد: اجرای این خط انتقال، علاوه بر فراهم کردن امکان استفاده از پساب برای مجموعههای معدنی، میتواند زمینه بهرهمندی شهرک صنعتی خوسف و سایر صنایع مستقر در مسیر خط انتقال را نیز فراهم کند. تحقق این طرح، ظرفیت جدیدی برای تأمین آب فعالیتهای اقتصادی استان ایجاد خواهد کرد و میتواند به رونق بخش معدن و صنعت خراسان جنوبی کمک کند.
ضرورت تسریع در اجرای طرحهای پساب در سایر شهرهای استان
هاشمآبادی با اشاره به اینکه فرصتهای سرمایهگذاری در حوزه پساب محدود به بیرجند نیست، گفت: در شهرهای فردوس، نهبندان و طبس نیز ظرفیتهایی برای اجرای پروژههای مرتبط با پساب وجود دارد و مطالعات موردنیاز برای برخی از این طرحها انجام شده است.
وی همچنین با اشاره به طرح فاضلاب سربیشه افزود: این پروژه نیز در مسیر تکمیل و بهرهبرداری قرار دارد و میتواند در آینده ظرفیت دیگری برای استفاده از پساب در استان ایجاد کند. با این حال، برای بهرهبرداری اقتصادی از این منابع، باید از هماکنون زمینه حضور سرمایهگذاران و متقاضیان مصرف پساب فراهم شود.
معاون بهرهبرداری شرکت آب و فاضلاب خراسان جنوبی در پایان تأکید کرد: پساب یک منبع پایدار و ارزشمند برای استان کمآب خراسان جنوبی است و استفاده از آن میتواند بخشی از مشکلات تأمین آب صنایع، معادن و دیگر بخشهای مصرفکننده را کاهش دهد. تحقق این هدف مستلزم همکاری دستگاههای اجرایی، رفع موانع استفاده از پساب، تسهیل فرآیندهای سرمایهگذاری و مشارکت جدی بخش خصوصی است.
تأکید بر بهرهگیری از ظرفیت روانآبهای مرزی
حمید باقرپور، معاون فنی ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان جنوبی، نیز در این نشست با قدردانی از برگزارکنندگان جلسه و احسان بیکی، رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی بیرجند، به تشریح ظرفیتهای منابع طبیعی در مدیریت و تأمین منابع آب پرداخت.
وی با بیان اینکه مجموعه منابع طبیعی از جمله دستگاههایی است که در زمینه تولید و حفظ منابع آب نقش دارد، اظهار کرد: یکی از موضوعات مهم در مدیریت منابع آب استان، استفاده بهینه از روانآبهای مرزی است که ضرورت دارد برای مهار و بهرهبرداری مناسب از این ظرفیت، اقدامات لازم انجام شود.
باقرپور با اشاره به حجم روانآبهای مرزی گفت: سالانه حدود ۷۰۰ مترمکعب روانآب مرزی وجود دارد و در همین راستا، طرحی برای استفاده مناسب از این منابع تهیه شده است.
وی افزود: این طرح تهیه و در اختیار مسئولان مربوط و استانداری قرار گرفته است و پیگیریهای لازم نیز از طریق سازمان انجام شده تا زمینه اجرای آن فراهم شود.
معاون فنی ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان جنوبی با تأکید بر ضرورت همکاری مجموعههای مرتبط برای اجرای این طرح، خواستار مساعدت در تأمین منابع مالی موردنیاز شد و تصریح کرد: انتظار میرود با حمایت و همکاری دستگاههای مسئول، امکان اجرای طرحهای مرتبط با جمعآوری و بهرهبرداری از روانآبهای مرزی فراهم شود.
وی همچنین با اشاره به نقش مجموعه منابع طبیعی در کمک به مدیریت منابع آب، بر اهمیت همافزایی میان دستگاههای اجرایی و استفاده از ظرفیتهای موجود برای بهبود وضعیت منابع آبی استان تأکید کرد.
باقرپور در پایان، تأمین اعتبار و تداوم پیگیریهای اجرایی را از عوامل مؤثر در پیشبرد این طرح دانست و بر ضرورت توجه به ظرفیت روانآبهای مرزی در برنامهریزیهای مدیریت منابع آب استان تأکید کرد.



