محاصره تنگه هرمز، همان شریان حیاتی تجارت دریایی کشور، ایران را دوباره روبهروی یک پرسش استراتژیک قرار داده است: وقتی مسیر دریا متوقف میشود، تکلیف مسیرهای جایگزین چیست؟ این رخداد، بار دیگر اهمیت ترانزیت زمینی را بهعنوان ستون پشتیبان تجارت خارجی برجسته کرده است. اما آنچه اکنون بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد، نقش استانهایی است که میتوانند در این شرایط، بار اصلی جریان تجارت را به دوش بکشند؛ خراسان جنوبی یکی از این استانهاست.سید علی امامی، مدیرکل دفتر آماد و پشتیبانی سازمان توسعه تجارت، بهدرستی بر ضرورت شناسایی و بازتعریف کریدورهای جدید تأکید کرده است.
او یادآور میشود که پس از تجربهبحران کرونا و اختلال جدی در زنجیره تأمین، ایران ناچار شد از اتکا به مسیرهای سنتی فاصله بگیرد. اکنون نیز با محدودیتهای پیشآمده در آبهای جنوبی، این ضرورت دیگر یک گزینه نیست؛ بلکه یک الزام قطعی است.در حالی که مسیرهای دریایی به دلیل هزینه کمتر، معمولاً انتخاب اول بازرگانان هستند، اما تجربه جنگ تحمیلی و اکنون بحران تنگه هرمز ثابت کرده که ایران ناچار است توان واقعی ترانزیت زمینی خود را فعال کند. سازمان توسعه تجارت میگوید ۶ مسیر جدید زمینی شناسایی کرده است، اما پرسش بزرگ اینجاست: سهم خراسان جنوبی از این بازتعریف چیست؟
آیا قرار است فقط نظارهگر باشد یا بازیگر؟
خراسان جنوبی با مرزهای گسترده و امن درشرق کشور، میتواند یکی از محورهای اصلیکریدورهای جدید باشد؛ اما این تنها زمانی ممکن است که برنامهریزی واقعی و بلندمدتشکل گرفته باشد. نمیتوان با تکرار همان الگوی همیشگی، یعنی «سریز صادرات استانهای دیگر»، انتظار داشت این استان به هاب ترانزیتیشرق کشور تبدیل شود. عبور کالا توسعه نمیآورد؛ ماندگار شدن زنجیره ارزش میآورد.در شرایطی که سازمان توسعه تجارت از پیگیری کریدورهای شمال ـ جنوب و شرق ـ غرب سخن میگوید، هنوز روشن نیست که مسئولان استان چه نقشه راه مشخصی برای قرار گرفتن در این شبکه دارند. آیا طرح جامعی برای نوسازی زیرساختهای مرزی تدوین شده است؟ آیا گمرکات استان برای حجم بالا و پایدار ترانزیت آمادهسازی شدهاند؟ آیا مذاکرات استانی با افغانستان و پاکستان برای تقویت مسیرهای مرزی در جریان است؟اگر مسئولان استان تنها به حفظ وضع موجود بسنده کنند و همچنان نقش خراسان جنوبی را بهعنوان «مسیر عبوری» ببینند، فرصت تاریخی امروز بهراحتی از دست خواهد رفت. کریدورها زمانی معنا پیدا میکنند که ارزش افزوده، اشتغال، لجستیک، انبارداری، بستهبندی و توقف کالا در استان اتفاق بیفتد. در غیر این صورت، تنها جادهها فرسوده میشوند
و سهم استان از ترانزیت، صرفاً گرد و غبار عبور کامیونهاست.اکنون که در پایتخت از تعریف مسیرهای جدید سخن گفته میشود و سازمان توسعه تجارت در حال رایزنی با کشورهای همسایه و شرکتهای حملونقل است، ضروری است که خراسان جنوبی نیز جایگاه خود را در این معادله روشن کند. تقسیمکار ملی بدون مطالبهگری استانی، هیچگاه به نفع مناطق مرزی تمام نشده است. این استان باید با صدای بلند، سهم خود را در نقشه جدید ترانزیت کشور طلب کند.فرصتیکه امروزبا انسداد تنگه هرمز ایجاد شده، شاید هر چنددهه یکبار تکرار شود. خراسان جنوبی میتواندیکی از برندگان بزرگ این تغییر باشد، اما تنها اگر مسئولان، برنامه، اراده و جسارت لازم را داشته باشند. اکنون زمان اقدام است؛ زمانی که بایدمرزهای استان از «گذرگاه» به «دروازه تجارت» ارتقا یابند. آینده ترانزیت شرق کشور همین امروز در حال شکلگیری است.
