خراسان جنوبی با تولید عسل عناب باکیفیت و ویژگیهای درمانی برجسته، پتانسیل تبدیلشدن به یکی از قطبهای صادراتی این محصول را دارد، اما ضعف در برندینگ، موانع اداری و مشکلات بیمهای زنبورداران، این ظرفیت را بهجای بازارهای جهانی، به دلالان و فروش فلهای سپرده است.
در دل کویر و کوهستان خراسان جنوبی، زنبورداران سالهاست با سختیهای محیطی و اقلیمی دستوپنجه نرم میکنند، اما این سختیها تنها چالش آنها نیست؛ چالش اصلی، ناتوانی در تبدیل محصول باارزش به برند قابلفروش و قابل اعتبار است.
عسل عناب، محصولی که برخی پژوهشهای علمی آن را حتی در مقایسه با عسلهای گرانقیمت جهانی، برتر میدانند، هنوز نتوانسته جایگاه واقعی خود را در بازار داخلی و خارجی پیدا کند.
صادق نوروزپور، یک فعال و پیشرو در حوزه زنبورداری استان با اشاره به تحقیقات دهساله در این زمینه میگوید: عسل عناب خراسان جنوبی از نظر ارزش دارویی و بالینی در سطح بسیار بالاتری نسبت به عسلهای معروف جهان قرار دارد، اما مشکل این است که محصول ما هویت ندارد؛ چون اجازه درج نام واقعی آن روی بستهبندی داده نمیشود.
او در ادامه افزود: اگر عسل عناب ما بتواند با نام و برند مشخص عرضه شود، ارزشافزودهای چندین برابر ایجاد خواهد کرد و میتواند به یک برند ملی تبدیل شود.
اما این فقط یک حرف زیبا نیست؛ واقعیت این است که در استان سالانه بین ۴۰۰ تا ۶۵۰ تن عسل تولید میشود، اما تنها واحد تخصصی فراوری و بستهبندی عسل به مدت یک سال تعطیل بوده است. این تعطیلی به گفته فعالان حوزه، ناشی از سختگیریهای برخی دستگاهها و پیچیدگیهای اداری است.
در چنین شرایطی، بخش عمده تولید بهصورت فلهای از استان خارج میشود و زنبورداران از سود واقعی محروم میمانند.
از سوی دیگر، تولیدکنندگان میگویند دلالان، عسل عناب را با عسلهای معمولی مخلوط کرده و با نامهای دیگر در بازار عرضه میکنند؛ اقدامی که هم به اعتبار استان ضربه میزند و هم حق تولیدکننده بومی را میبلعد. یکی از زنبورداران با اشاره به این مسئله گفت: «ما در کویر کار میکنیم، اما محصول ما به نام دیگران در بازار فروخته میشود. وقتی زنجیره ارزش قطع شود، تولیدکننده نمیتواند نفس بکشد.»
بیمه؛ گرهای که سالها باز نشده است
در کنار مسائل برندینگ و فراوری، بیمه زنبورداران نیز به یکی از اصلیترین مطالبات تبدیل شده است. زنبورداری شغلی پرخطر و دشوار است؛ اما بسیاری از زنبورداران استان از پوشش بیمه کشاورزی محروماند و در سیستمهای متولی نیز تعریف روشنی برای این شغل وجود ندارد.
سمیه خالقی، یکی از فعالان این حوزه در این باره گفت: «زنبورداری نه کارگری است که بیمه کارگری داشته باشد، نه شغل رسمی کشاورزی که تحت پوشش بیمه کشاورزی قرار گیرد. همین خلأ، تولیدکننده را در معرض خطرهای جدی قرار داده است.»
با وجود این مشکلات، فعالان و کارشناسان معتقدند اگر دولت و دستگاههای متولی، مسیر را برای ثبت برند و تسهیل صادرات باز کنند، عسل عناب میتواند به نماد تحول اقتصادی در استان تبدیل شود. آنها میگویند: «این محصول میتواند تراز اقتصادی بخش کشاورزی استان را تغییر دهد؛ به شرطی که زنجیره ارزش از تولید تا بازار، بهصورت کامل و علمی شکل بگیرد.»
کارشناسان معتقدند، راه برونرفت از وضعیت کنونی، یکپارچهسازی زنجیره تولید و بازاریابی است؛ نگاهی که محصولاتی مانند عسل عناب را از سطح تولید خام به جایگاهی جهانی میرساند.
